CON NGỰA TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT

N ăm rắn qua và năm ngựa lại tới . Năm con ngựa tới biết bao bồi hồi trong tâm hồn Việt .

1- Ngựa Trong Tục Ngữ:

Không biết ngựa đi vào tục ngữ Việt từ bao giờ , trong dân gian , những câu tục ngữ vẫn dai dảng âm ỉ truyền khẩu qua nhiều thế hệ .

Bậc bề trên nhắc nhở hậu sinh , khi làm việc chớ có : “ Ngựa non háu đá “ , tức là đừng có hấp tấp láu táu ít nhìn trước ngó sau dễ làm càn .

Khi những việc làm sai trái của ai đó cứ lặp đi lặp lại nhiều lần , dù đã được nhắc nhở , thì có lẽ chúng ta sẽ thấy cảnh kẻ nhắc nhở gã bất lương ví dụ móc túi , ăn cắp , tham nhũng … sẽ chép miệng lắc đầu ngán ngẩm : Nó lại “ ngựa quen đường cũ “ .

Khi nói đến sự gắn bó tình cảm chung thủy của ngựa với người chủ , thì thường nhắc đến câu : “ Khuyển mã chi tình “ .

Bản thân tôi được nghe đấng bề trên truyền khẩu lại rằng , trong mâu thuân giữa hai dòng họ lien quan đến bên cụ tổ nội nhà tôi , họ khác bố trí phục binh định âm mưu giết cụ tổ nội nhà tôi ; nhưng con ngựa biết sự lạ , nó đã đạp vó và hí vang và không đi vào con đường có phục binh mà lao xuống ao bơi theo hướng khác để đưa cụ tổ nhà tôi nhà an toàn.

Mỗi lần đông chí giỗ họ , câu chuyện này lại rì rầm kể lại về công lao to lớn của ngựa đó đã cứu sự diệt vong của dòng họ nhà tôi “nhánh gia phả đó “ khi ấy độc đinh; Trong tâm thức tôi luôn thầm cảm ơn loài ngựa , không có nó thì làm gì có tôi ngày này .

2- Ngựa Trong Thần Thoại Việt:

Có lẽ Truyện Thánh Gióng , ai là người Việt cũng thuộc lòng , chú bé vươn vai lớn lên như thổi mặc giáp sắt , cầm roi sắt và nhẩy lên ngựa sắt lao thằng vào giặc Ân , ngựa phun lửa tiêu cháy quân thù , roi sắt gẫy , Thánh Gióng dùng tay trần nhổ các bụi tre đạp nát đám giặc .

Giặc tan , Thánh Gióng lên núi Sóc Sơn ngài bay thẳng lên trời .

Hôm vừa rồi tôi có đến dâng hương ở đỉnh núi Sóc Sơn có dựng tượng Thánh Gióng cưới ngựa bay về trời .

Ngoái cổ mới nhìn rõ Ngài , Tôi cứ ngẫm nghĩ , bài học về Thánh Gióng vẫn nóng bỏng đến hôm nay .

Lúc chuẩn bị đánh giặc ngài chỉ ăn cơm với cà , dù là truyền khẩu , nhưng tác giả dân gian chỉ cho ngài ăn chay, cũng không cho ngài ăn thịt cá.

Và khi báo công Ngài không nhận huân huy chương của vua và tác giả dân gian cũng tiết kiệm lời kể không cho Thánh Gióng ra làm quan thời bình ,và bù đắp lại những ngày Ngài ăn chay , không cho Ngài ở biệt thư sang trọng và ngự vây cá mập , yến sào , sâm cao li , cao hổ cốt , sừng tê giác … chúng ta hậu thế cứ phải đau đáu soi vào mình về sự hiến dâng cho tổ quốc và hưởng thụ , trong tâm thức Việt đau đớn thấy còn có kẻ lãng phí tham nhũng làm lụn bại đất nước vô cùng yêu quý này .

Tác giả dân gian sáng tác con ngựa sắt cho Thánh Gióng đã xây dựng một hình tượng anh hùng huyền thoại , để cho hậu sinh mãi mãi đau đáu soi vào bản thân mình và con ngựa sắt đã sống vĩnh hằng trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng tổ quốc Việt Nam .

3- Ngựa Trong Thơ Việt :

Có lẽ ai cũng thuộc Kiều ví dụ với các câu có liên quan đến ngựa :

... Ngựa xe như nước áo quần như nêm
... Dấu xe ngựa đã rêu lờ mờ xanh
... Nhạc vàng đâu đã tiếng nghe dần dần
... Tuyết in sắc ngựa câu giòn
... Khách đà xuống ngựa tới nơi tự tình
... Khách đà lên ngựa người còn ghé theo
... Buộc yên quẩy gánh vội vàng
... Đầu trâu mặt ngựa ào ào như sôi
... Làm thân trâu ngựa đền ghì trúc mai
... vó câu khấp khểnh bánh xe gập ghềnh
... Trước yên ông đã nằn nì thấp cao
... Rằng ta có ngựa truy phong
... Sở khanh đã rẽ dây cương lối nào
... Gối yên đã thấy xuân đường tới nơi
... Người lên ngựa kẻ chia bào
... Sinh đà về đến lầu hồng xuống yên
... Vó câu thẳng ruổi nước non quê người
... Voi câu vừa dóng dặm trường
... Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng dong
... Từ Công ra ngựa, thân nghênh cửa ngoài
... bây giờ kim mã ngọc đường với ai
... Sắm sanh xe ngựa vội vàng

Tóm Lại :

Với người Việt , ngựa đã qua nhiều thế hệ luôn luôn nằm vững chãi trong tâm thức mọi người .

Qua đi điền dã nhiều nơi , đón năm ngựa. tôi thấy từ Bắc vào Nam , dân nấu cao ngựa đang lùng sục mua ngựa trắng để nấu cao , bán kiếm lời vào dịp tết Bính Ngọ 2026 này.

Và số người nuôi dưỡng ngựa trắng thấy ở khắp nơi và thiên hạ kháo nhau Năm Bính Ngọ muốn thăng quan tiến chức thì quà lễ Tết đáng bề trên nên có cao ngựa bạch .

Thế là nghề nuôi ngựa bạch , nấu cao ngựa cũng góp phần nhỏ nhoi tăng trưởng kinh tế Việt ta .

Xin hân hoan chào đón năm mới Bính Ngọ , chúc mọi người “Mã đáo thành công” , và cũng phải thức thởi khôn ngoan biết “Hạ mã” đúng lúc .   *-./.

NGUYỄN VĂN HOA

VVM.02.02.2026- NVA.