T
huở ấy,ở trường Kỹ thuật Cao Thắng,năm học đệ lục vì thiếu điểm về môn toán cho nên tôi phải lên học lớp đệ ngũ chuyên nghiệp dụng cụ. Ngành này chỉ được học cho đến bằng trung học đệ nhất cấp kỹ thuật rồi đi làm việc trong các hãng xưởng hay xin việc ở hãng Ba son hoặc được vào quân đội làm ở quân cụ hay thợ máy.
Cái giấc mơ làm thầy cho le bị tiêu tan vì tôi khống có khả năng và điều kiện học lấy bằng tú tài, thi vào đại học mà ra dân thầy như luật sư, bác sĩ,giáo sư…
Nhưng mà dân gian có câu: Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh và tri túc tiện túc đãi túc hà thời túc, thì có nghề có thể đi làm kiếm miếng ăn chỗ ở là đủ hạnh phúc rồi.
Tôi đậu Trung học kỹ thuật đệ nhất cấp chuyên ngành dụng cụ. Như vậy tôi có hy vọng cưới vợ vì trước khi thi mấy anh bạn cứ ngâm ra rả Phi cao đẳng bất thành phu phụ. Các cô Gia Long,Trưng Vương… chỉ nhắm các cậu Pétrus Ký, Chu văn An, Võ Trường Toản..Còn các cô đầm Marie Curie, Couvent des Oiseaux… thì đừng hòng...
Tôi thành thợ nghề chuyên nghiệp phay,bào..và vác đơn xuống Ba son xin việc.
Nhưng duyên may có ông kỹ sư hiệu trưởng Cao Thanh Đảnh ở Pháp về, muốn đào thêm nhiều tú tài kỹ thuật nên cho mở thêm một lớp đệ tam tuyển học sinh có trung học kỹ thuật chuyên nghiệp vào học lên tú tài. Ưu tiên cho học sinh đậu có thứ hạng, tôi lọt vào hạng này.Nhờ đó tôi có hy vọng thi tú tài.
Thời đó ban Kỹ Thuật của nhà trường, sau trung học đệ nhị cấp, đậu Tú Tài II kỹ thuật sẽ có thể thi vào Phú Thọ,học kỹ sư hay Sư phạm kỹ thuật và tất cà các đại học khác như Nông lâm,Sư hạm, Y Dược…Bẳng tú tài II phổ thông hay kỹ thuật giá trị như nhau và bằng Tú Tài II kỹ thuật được công nhận tương đương với tú tài II của Pháp để nhập học các lớp dự bị thi Kỹ sư của Pháp.
Bên cạnh chương trình học nghề, chúng tôi cũng học theo chương trình học chung của Bộ Quốc Gia Giáo Dục, cũng đủ hết các môn Phổ Thông như Toán, Lý,Hóa Việt Văn,Triết Học, Lịch Sử, Địa Lý, Công Dân , Anh Văn, Pháp Văn, Mỹ Thuật Họa, Thể Dục … dù có rút ngắn hơn chương trình thường lệ.
Năm học đệ nhất, thầy Mẫn dạy Triết Học.Đối với tôi, môn này mới lạ và khó hiểu, nặng nề .
Chương trình học đại khái giống như chương trình triết ban toán phổ thông nhưng rút ngắn. Chúng tôi học về Luận lý học và Đạo đức học.
Chỉ trong vòng một năm học ở lớp cuối trung học, lần đầu tiên xiếp xúc với môn Triết mà học sinh đã bị nhồi nhét quá nhiều kiến thức mới lạ, trừu tượng và cao siêu đến bội thực.Ngoài các môn triết của Pháp và còn học thêm triết học Đông phương.
Chúng tôi học nào là Platon,Kant, Descartes, Pascal, J.J. Rousseau,Bergson , Claude Bernard, chủ nghĩa hiện sinh của J.P. Sartre..và Đông phương như Đại học,Trung dung, Mạnh Tử, Luận ngữ ,Đạo đức kinh….
Làm sao hiểu được với cái kiến thức nông cạn của học sinh câu:
Đạo khả đạo, phi thường đạo; danh khả danh, phi thường danh.
Vô, danh thiên địa chi thủy; hữu, danh vạn vật chi mẫu…
Nhưng là dân thợ, các kiến thức này không được tôi quan tâm nhiều như môn Kỹ nghệ họa, kỹ thuật học, toán, lý,hóa...vả lại môn này có hệ số 2 trong khi các môn toán có hệ số 5 và lý hóa hệ số 4.
Cái triết học của tôi lúc ắy là triết học thực dụng của dân ta:
Ở sao cho vừa lòng người, ở rộng người cười ở hẹp người chê…Muốn ăn phải lăn vào bếp...tay làm hàm nhai, tay quai, hàm trễ…
Hơn nữa cái triết học của tôi học được theo tôn chỉ dân kỹ thuật một bức vễ hơn bài diễn văn.Thầy Kiệt dạy xưỡng cũng đã nói:’’Mấy cái thằng văn chương bậy, nó chê tôi dốt văn chương, thử hỏi xe nó không chạy, đứng đó đọc thơ với văn xe nó có chạy không? Tôi phải mở bu gi, cạo trấu xem có đìển, có xăng, may ra xe mới chạy được Còn không thỉ chờ đến sang năm xe cũng không chạy.’’
Về Đạo đức, thầy Long hột nhãn đã dạy:
Nhẫn, nhẫn, nhẫn trái tử oan gia tùng tử tận,
Nhiêu, nhiêu, nhiêu, thiên tai vạn họa nhất tề tiêu.
Nhẫn nhẫn nhẫn thì điều trái chủ oan gia từ đây dứt hết.
Nhịn nhịn nhịn thì ngàn tai muôn họa đều tan biến.
Thầy Hà nói: Các anh đang đến chân tường, chỉ biết có số dương,người ta có thể lấy căn số âm nhưng phải trèo lên tường để xem trời bên kia .
Câu nầy khơi lên cái tính tò mò tìm hiểu sư kiện của tôi.
Thầy Bá Tước có cho đề luận văn: Người chánh trực thì công bằng
Người ta thường bảo rằng bông hồng nào chẳng có gai, nhưng tôi mừng rằng trên gai còn có bông hồng.
Còn về chủ nghĩa nhân vị của Ngô tổng thống thì tôi mù tịt. Cho đến mãi về sau thì các ông Kant, Descartes, Pascal, J.J. Rousseau,Bergson nói gì tôi cũng không nhớ, chỉ nhớ là Descartes, Pascal đã có viết về các định lý trong quang học và vật lý.Còn ông Lão tử viết về thuyết vô vi thì xin chịu thua.Ông Khổng tử thỉ tôi biết nhiều hơn qua truyện Đông chu liệt quốc và bài học về thầy Tử Lộ trong Nhị Thập tứ hiếu học năm đệ lục.
Mấy thằng bạn trong lớp cũng để cho tôi triết lý: Tôn sư trọng đạo; Kiến nghĩa bất vô vi dõng dã, lâm nguy bất cứu , mạt anh hùng...
Khi đến thời thất thập thì tôi tìm về triết học để giải tỏa trăm ngàn nỗi lo trong cuộc sống bon chen ở cái xã hội tây phương này: lo nhà, lo điện, lo xe,lo xăng, lo thuế, lo lương, lo vợ, lo con, lo cháu, lo sức khỏe, lo ăn, lo trộm, lo bảo hiểm…
Các triết gia tây phương hiện đại như Sartre,Onfray, Levy, Mathieu,André…và Đông phương như Suziki, Krisnamurti viết khó hiểu và viễn vông, sách triết tây phương thì không phù hợp với tôi,chỉ dùng cho trò chuyện ở sa lông,cho nên tôi tìm về triết học đông phương như thiền ,Phật giáo và văn học Việt có cả kho tàng triết học vì
...Dẫu mà gặp tiết nước non chuyền vần.
Ở cho có đức có nhân,
Mới mong đời trị được ăn lộc trời…
và như bài kệ thiền tông :
“Kinh điển lưu truyền tám vạn tư
Học hành không thiếu cũng không dư
Năm nay nghĩ lại chừng quên hết
Chỉ nhớ trên đầu một chữ NHƯ.”
2026
2026
