ĐỌC KIỀU ĐỂ HIỂU:
THÚY KIỀU – THÚY VÂN – KIM TRỌNG

C ác cụ xưa nói : “Làm trai biết đánh tổ tôm. Uống chè Chính Thái (một loại chè nổi tiếng thời ấy) xem nôm Thúy Kều”. Đời nay lứa tuổi trẻ ít biết đánh tổ tôm, không biết đến chè Chính Thái, và cũng có người chưa nhìn thấy bản Kiều chữ nôm như thế nào- trừ các nhà “Kiều học”. Trong “Mười lệ ngôn Đoạn trường tân thanh” cụ Kiều Mậu Oánh- hiệu Giá Sơn phó bảng khoa Canh Thìn- đã viết ở “lệ ngôn 4” : “Cụ tham tri bộ Lễ Nguyễn hầu, học vấn đã rộng, lịch duyệt lại sâu, truyện này lấy tài liệu trong nước và ngoài nước rất nhiều phải tra cứu tinh tường xuất xứ mới có thể hiểu rõ được…” “Truyện Kiều thật là một thiên “tình sử” tuyệt đỉnh nghìn xưa” (Lời của cụ Đào Nguyên Phổ - Đình nguyên, nhị giáp tiến sĩ khoa Mậu tuất) ,Ở bài viết này tôi chỉ đi vao 3 nhân vật đó là Thuý Kiều, Thuý Vân va KimTrọng.

Thuý Kiều sinh ra trong một gia đình "thường thường bậc trung" nhưng đó là gia đình gia giáo hạnh phúc. Kiều là chị cả, hai em là Thúy Vân và Vương Quan.

Đầu lòng hai ả tố nga
Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân
Mai cốt cách tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười
Vân xem trang trọng khác vời
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang
Hoa cười ngọc thốt đoan trang
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da
Kiều càng sắc sảo mặn mà
So bề tài sắc lại là phần hơn…

Từ một cô gái sống trong cảnh "êm đềm trướng rủ màn che", Kiều bỗng dưng trở thành hàng hoá để người ta xem xét, so đo, cò kè, ngã giá. nhân phẩm bị đánh tráo,

. Kiều đẹp đến mức hoa ghen liễu hờn, thiên nhiên cũng sinh lòng đố kị, vì thế mà số phận long đong cực khổ. Sắc đẹp của Kiều đã đạt đến độ hoàn mĩ.

Làn thu thuỷ nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh

Trong mười lăm năm lưu lạc, Kiều luôn nghĩ tới Kim Trọng,

Cây đàn mà Kiều chơi là cây Hồ cầm;. Kiều còn biết sáng tác âm nhạc, tên khúc đàn của nàng sáng tác ra là một "thiên bạc mệnh" nghe buồn thê thiết "não nhân", làm cho lòng người sầu não, đau khổ.

Cung thương làu bậc ngũ âm
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương
Khúc nhà tay lựa nên chương
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân
"Một vừa hai phải ai ơi!
Tài tình chi lắm cho trời đất ghen".

- Thúy Vân

Thúy Vân là em của Thúy Kiều, chị của Vương Quan. "khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang", nàng được xem như một người tài sắc vẹn toàn chỉ sau chị mình, Nhưng cuộc đời ít chịu sóng gió như chị mình. Thúy Vân cuối cùng đã kết hôn với Kim Trọng trong thời gian Thúy Kiều bán mình chuộc cha và phải chịu cảnh sống lưu lạc 15 năm

Vẻ đẹp của Thúy Vân

Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.

Thúy vân như những gì đẹp đẽ nhất, đặc sắc nhất, thiêng liêng nhất của tinh hoa đất trời: hoa, trăng, ngọc, mây, tuyết.

Thúy Vân có một vẻ đẹp phúc hậu, khiến thiên nhiên cũng phải khiêm nhường Có thể nói 4 câu thơ đã miêu tả rõ cuộc sống vui vẻ hạnh phúc của Vân khác hơn so với Thúy Kiều

- Và Kim Trọng

Chàng con nhà trâm anh thế phiệt, cháu giống con dòng, "văn chương nết đất, thông minh tính trời", diện mạo tuấn tú, tính tình đôn hậu, hào hoa, phong nhã, điềm đạm khoan thai, vẻ đài các nho phong :

Đề huề lưng túi gió trăng,
Sau chân theo một vài thằng con con.
Tuyết in sắc ngựa câu giòn,
Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời.

- Kim Trọng là một kẻ đa tình và si tình.

Nguyễn Bách Khoa nói về Kim Trọng : "Không ai dám chối cãi rằng Kim Trọng là một người đa tình.. Và trước sự gặp gỡ bất ngờ, chàng đã, bàng hoàng

"Người quốc sắc, kẻ thiên tài",
"Tình trong như đã, mặt ngoài còn e".

Cho nên trước cảnh

"bóng tà như giục cơn buồn",
"Khách đà lên ngựa, người còn ghé theo".

Kim Trọng đã lọt vào mắt xanh của Thúy Kiều :

Người đâu gặp gỡ làm chi,
Trăm năm biết có duyên gì hay không ?
…................
bụi hồng lẽo đẽo đi về chiêm bao
…....................
Ví chăng duyên nợ ba sinh,
Làm chi những thói khuynh thành trêu ngươi ?
…....................
Cho hay là giống hữu tình,
Đố ai gỡ mối tơ mành cho xong.

Kim Trọng không một chút giấu giếm :

Rằng : " Từ ngẫu nhĩ gặp nhau,
Thầm trông, trộm nhớ, bấy lâu đã chồn.
Xương mai, tính đã rũ mòn,
Lần lừa, ai biết hãy còn hôm nay !
Tháng tròn như gởi cung mây,
Trần trần một phận ấp cây đã liều !
Tiện đây xin một hai điều,
Đài gương soi đến dấu bèo cho chăng ?"

Thúy Kiều đã bị "quyến rũ" để dấn bước vào cõi yêu đương :

Lắng nghe lời nói như ru,
Chiều xuân dễ khiến nét thu ngại ngùng.

Và :

Đã lòng quân tử đa mang,
Một lời vâng tạc đá vàng thủy chung.

Ngoài tính đa tình, Kim Trọng lại đa cảm nữa, sau nửa năm về Liêu Dương hộ tang chú, trở lại vườn Thúy, thấy người yêu đã lưu lạc tận phương trời nào, chàng đã

Vật mình vẫy gió tuôn mưa,
Dầm dề giọt ngọc thẫn thờ hồn mai !

Đau đòi đoạn, ngất đòi thôi, Tỉnh ra lại khóc, khóc rồi lại mê.
….....................
Ruột tằm ngày một héo hon,
Tuyết sương ngày một hao mòn mình ve.
Thẩn thơ lúc tỉnh lúc mê,
Máu theo nước mắt hồn lìa chiêm bao.

Ngoài đa tình, đa cảm, Kim Trọng còn có một đức tính thủy chung và lòng tín nghĩa.

Mặc dù đã lấy Thúy Vân làm vợ, nhưng chàng bao giờ cũng tưởng nhớ đến Thúy Kiều giờ đây phải lặn lội ở nơi chân trời góc bể, chẳng biết sống chết thế nào. Nỗi nhớ thương của chàng dạt dào và bi thiết làm sao ! Chàng lấy Thúy Vân chỉ vì nghĩa chớ đâu phải vì tình

Tuy rằng vui chữ vu quy,
Vui nầy đã cất sầu kia được nào !
Khi ăn ở, lúc ra vào,
Càng âu duyên mới, càng dào tình xưa.

Trong cơn hoạn nạn khốn cùng của gia đình Thúy Kiều, Kim Trọng đã rước mời hai ông bà Viên ngoại về ở với mình để sớm hôm hầu hạ thay nàng

Bình bồng còn chút xa xôi,
Đỉnh chung sao nỡ ăn ngồi cho an !
Rắp mong treo ấn từ quan,
Mấy sông cũng lội, mấy ngàn cũng pha.
Giấn mình trong áng can qua,
Vào sinh ra tử họa là thấy nhau.

Đây ta hãy nghe những lời vàng ngọc của chàng :

Xưa nay trong đạo đàn bà,
Chữ trinh kia cũng có ba bảy đường :
Có khi biến, có khi thường
Có quyền, nào phải một đường chấp kinh.
Như nàng lấy hiếu làm trinh,
Bụi nào cho đục được mình ấy vay ?

Kim Trọng là một người, rộng lượng, vị tha, tế nhị, thủy chung !.  -./.

NGUYỄN CHÍNH VIỄN

VVM.07.11.2025.