M
ột mầm nghệ non đến yết kiến một củ
gừng già nhờ dạy dỗ và đặt tên cho tác phẩm anh ta
vừa mới viết xong.Củ gừng già
lật qua lật lại bề dày của cuốn truyện rồi quắc mắt
nhìn mầm non hỏi:
- “Thế
truyện của cậu có kèn không?”
- “Dạ
không!”
- “Có
trống không?”
- “Bẩm
cũng không!”
- “Vậy
thì đặt tên là Không Kèn Không Trống!”
Đó là một truyện cười trong báo chí văn nghệ
tôi đã đọc từ lâu lắm rồi và còn
nhớ mang máng như vậy.
Hình như tôi có chân phước nên vẫn được các bậc đàn
anh đàn chị thương mến dạy bảo tận lực ,khuyến khích
tận tình mà mãi vẫn chứ khá được.Đó là lỗi tại
tôi không có văn tài,không khổ công trau chuốt.Thơ thì
sắp chữ,văn thì ”gập ghềnh mấy lối uốn thang mây”.Đôi
khi tôi băn khoăn tự hỏi ”mình“có rơi vào một chuyện
vui văn nghệ mà có vị tiên sinh văn hóa nào đó đã nghĩ
và viết ra? Chuyện thế này:
Một người mù có tài ngửi văn.Một tay viết văn làm thơ
vừa muốn thử tài,vừa muốn
được đánh bóng bèn đưa đến người mù
một lô sách:
- “Ông ngửi xem !Đây là
cuốn gì?”
Người mù đáp:
-
“Tam Quốc Chí”
-
“Sao ông biết?”
-
“Ngửi thấy mùi máu lửa”
Anh kia lại đưa ra cuốn nữa:
-
“Đây là cuốn gì?”
-
“Tây Sương Ký”
-
“Sao ông biết?”
-
“Ngửi thấy mùi phấn sáp”
Thêm một cuốn nữa:
-
“Thế còn đây là
cuốn gì?”
Người mù gật gù:
-
“Văn của ông đây ma”
-
“Sao ông biết?”
Người mù đáp tỉnh bơ:
-
“Ngửi thấy mùi thum thủm!”
Việc bỡn cợt với chữ nghĩa để thành danh ở
giang hồ thật khó và khó thật.Khó
nhiều triệu lần so với cái ông giáo chủ Đinh
Xuân Thu của phái Tinh Tú trong truyện kiếm hiệp của
ông Tàu Kim Dung đã được giáo chúng suy tôn là Tinh Tú
Lão Tiên ;mỗi khi diện kiến người,giáo chúng đều tung
hô: “Giáo chủ văn thành võ
đức,thọ tỷ nam san,tràng trị
vũ lâm,nhất thống giang hồ.”
Lối bưng bê tông đội như thế là hết
ý,là tuyệt vời trên cả tuyệt vời rồi.
Tháng Hai buồn,đọc lại Tuyển Tập Lỗ Tấn (bản
dịch của Giản Chi,nhà xuất bản Tổng Hợp Hậu Giang).
Lỗ Tấn là sao Bắc Đẩu của nền văn học nghệ thuật
Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa, ngay từ trước thời Vạn Lý
Trường Chinh. Thế giá của ông cũng ngang tầm với ông
Makxim Gorki của nước Liên Bang Xô Viết.
Đọc lại Lỗ Tấn buồn thật thấm thía cho thân phận
người dân đen trong nước Tàu của ông vào cái
thời phe nhóm cùng sự phế lập trong cung đình
nhà Mãn Thanh gây ra lọan lạc. Rồi Cách Mạng Tân Hợi,
cuộc cách mạng nửa vời với ông đại tổng thống lơ
mơ như ông Trời ở tít trên mây cùng các tiểu tổng thống
từng địa phương lớn nhỏ đều có đặc quyền chặt
cổ hay bỏ tù người dân mà chẳng cần chứng cứ rõ ràng.
Thuần phong mỹ tục thì người cầm quyền không muốn xiển
dương vì sợ mất quyền lợi, sợ đụng chạm đến đồng
liêu đồng sự. Đồi phong bại tục cứ mặc sức tự do
phát triển.Người dân đen ở các xóm vắng thôn xa càng
man rợ,chính quyền địa phương càng dã man thì càng dễ
cai trị.
Tuyển Tập Lỗ Tấn,Giản Chi dịch có 9 truyện ngắn:
1/
Nhật Ký Người Điên
2/
Khổng Ất Kỷ
3/
Anh Mai
4/
Anh Em Ruột Thịt
5/
Trên Gác Rượu
6/
Quê Nhà
7/
Con Người Cô Độc
8/
Lễ Chúc Phúc
9/
AQ Chính Truyện
Tôi thích AQ Chính Truyện nhất vì nó hao hao giống
Chí Phèo của Nam Cao Việt Nam.Nhân vật Chí Phèo là anh em
song sinh với AQ (đọc:A Cu),hay AQ là cái bóng của Chí Phèo.
Tôi không đủ kiến văn để cảm thụ văn hay mà phân biệt
được giữa Tàu và Ta có sự giao thoa đến độ tuyệt
vời nào hay không.T ruyện AQ có AQ là dĩ nhiên rồi,c ó
mụ Ngô (tiểu cô sương), có cụ Triệu (quan Tú Triệu),
có cụ Tiền,quan cử Tiền (Tây giả cầy). ruyện Chí Phèo
có Chí Phèo, có Thị Nở, có Bá Kiến, Lý Kiến…
Đọc cả hai truyện,AQ và Chí Phèo, chả phải
là tự ái dân tộc nhưng tôi thấy chuyện của Ta nhân bản
hơn truyện của Tàu.Chứng cớ là Chí Phèo được làm đàn
ông dù là trong cơn say. Thị Nở được trở thành đàn
bà qua cái vụ đền ơn đáp nghĩa bát cháo hành giải cảm.Chí
Phèo trong cơn điên tiết đã đâm chết Bá Kiến tức là
sự nổi dậy do hờn căm chất chứa có quá trình, có bài
bản, có nhân quả. Còn AQ đến lúc bị “phập” ở pháp
trường thì vẫn chỉ là lão ngoan đồng thứ thiệt. Vú
Ngô chưa được nếm mùi đời vì thiếu tinh thần tương
thân tương ái của Thị Nở. Mụ Ngô chê AQ, chê thật hay
chê làm dáng? Mụ cũng không bị anh Tây trắng,Tây đen,
hay anh lính Commando, Partisan nào hãm hiếp như ở Việt Nam
một độ.
Tội nghiệp AQ, “bi kịch yêu đương” sao mà khủng khiếp
quá. Bị đánh đạp tàn nhẫn bằng gậy gỗ đòn tre, bị
sỉ nhục đủ thứ, AQ chịu được hết, quên tuốt hết
qua vài tợp rượu rồi đi vào giấc ngủ an lành không mộng
mị. Nhưng cái chất nhờn nhờn sau khi véo vào má tiểu
ni cô cứ tồn đọng mãi trong đầu hành hạ AQ đến uống
rượu mất ngon, ngủ không yên giấc,lại luôn luôn tưởng
nhớ, luôn luôn mộng mị đến cái nhờn nhờn ở “cái
đầu vừa cạo” ,ở cái má tiểu ni cô “Hòa thượng
đụng được, tớ đụng không
được à? ”…Rồi lại mụ Ngô, tiểu cô sương cố
tình ngả ngớn lúc co chân khi duỗi cẳng hớ hênh trên
ghế dài buồng vắng nhà cụ Triệu.Mụ Ngô kể tòan những
chuyện có liên quan mật thiết, liên hệ thiết thân đến
vấn đề “bức xúc” của AQ. Nào là:” Hai hôm nay,
cụ bà không ăn cơm vì cụ ông muốn cưới bà
bé“. Nào là “Mợ Hai nhà
này ở cữ vào tháng 8”. Lời nói và cử chỉ của
vú Ngô như mời gọi,như khuyến khích AQ phải có một hành
động của Xuân Tóc Đỏ với bà Phó Đoan vô vàn tích cực.
Lại thêm tiểu ni cô bữa trước cũng chanh chua xỉ vả:
“Cái thằng Q chất mất giống
ấy!” đã được quần chúng trong quán rượu biểu
dương “Bất hiếu hữu tam,vô hậu vi đại” nên AQ phải
đáp trả đối phương. Đáp trả bằng hành động tự nguyện
mà quỳ xuống, thành khẩn quỳ sụp xuống, lết tới cái
ghế dài có thân hình ngồn ngộn của một nữ nhân đang
ngả ngớn lúc co chân khi duỗi cẳng. AQ bị quấy rối tình
dục?
Nếu AQ là người Việt Nam cái thời 1945-1954 mà hung
hăng đi lính Lê Dương hay Commando, Partisan thì hẳn đã biết
chớ kể bà già bảy, tám mươi,mà cho cả đến con nít
9,10 tuổi cũng bị hết anh Tây Trắng Tây đen, ngay cả lính
“ta” hãm hiếp trong các lần đi càn quét của họ. Huống
gì vú Ngô đang ở độ phây phây. AQ cũng không học được
lối hành tàng khuất phục Thị Nở của Chí Phèo cứ xông
lên làm tới, không thèm lên tiếng van lơn “Tôi ngủ
với mình, tôi ngủ với mình” thì đâu đến nỗi phải
là “cái quân làm lọan”, là đồ “ma cà
cúi”.
♡♡
Viết AQ Chính truyện,ông Tàu Lỗ Tấn cứ băn khoăn không
biết nên để ở danh xưng Chính Truyện hay Ngọai Truyện…Vì
băn khoăn nên ông Lỗ đã mang tất cả hành trạng của
các gia và đại gia, kể cả ông Khổng Khâu ra so sánh. Cuối
cùng ông thấy AQ, nhân vật điển hình cho một thời đại
thật xứng đang phải có một chính truyện nên thành chuyện
“AQ Chính Truyện”.
Tôi giống ông Lỗ Tấn ở khỏan băn khoăn
khi muốn viết một vài chuyện về Người về Ngợm
có liên quan đến chữ nghĩa, đến văn học nghệ
thuật. Băn khoăn vì không biết nên đặt tên chuyện mình
kể, bài mình viết là Nội hay Ngọai Văn Học. Nội, ngọai
đây là trong, ngòai. Nội, ngọai văn học chứ không phải
văn học nội hóa hay văn học ngọai hóa như danh từ thời
thượng gọi là nhà xuất bản Ngọai Văn, nhà sách Ngọai
Văn…
Mà so sánh thì luôn luôn khập khiểng. Tôi chẳng là cái
thá gì mà dám cả gan so sánh một cách bắc bậc kèo cao
với ông Lỗ thì hoặc là Trời sập, hoặc cả nước sẽ
vì tôi mà mang tai chuốc họa, nhẹ hều cũng là “bài học
thứ hai”. Ông Lỗ có vị có thế là Bắc Đẩu Kim Tinh,
là cù lao ở sông ở biển, là núi lớn giữa đồng bằng
bên Tàu.Còn tôi, tôi là thứ cóc cắn, là rơm là rác của
tổ quốc tôi: Đại Việt Nam hơn ngàn năm lịch sử, hơn
bốn ngàn năm văn hiến.
Cũng may ông Lỗ đã tịch từ khuya. Ông là người
nước lớn, lại là đại văn hào, nếu còn tại thế chắc
cũng chẳng giận hờn gì cái ngữ tôi.
Ông Lỗ mất nhưng còn lại mãi mãi. Tôi còn đây nhưng
cũng mất. Chỉ được sống nhăn sang tháng Hai Canh Thìn
với những băn khoăn không biết nên đặt tên vấn đề:
Cái mình viết là nội văn học hay ngọai văn học?
Suy đi, phải đặt tên bài viết “Chuyện Ẩm Ương Nội
Văn Học” là đúng nhất. Vì nội dung là những chuyện
liên can mật thiết đến văn học và những người khai
sinh ra nó, tức các tác giả. Nghĩ lại, thật không ổn.
Vì đã có Hồi Ký Ngòai Văn Chương của ông Thế Phong rồi.
Mà tựa đề chỉ khác nhau tí chút ở hai chữ “ngòai”
và “chương” với “nội” (trong) và “học” ;phải
là thứ có trình độ, tầm cỡ mới phân định nổi. Thử
tưởng tượng hai cuốn sách (cứ cho là có cuốn thứ hai
đi) đặt song đôi ở đâu đó:
- Hồi Ký
Ngòai Văn Chương
- Những
Chuyện… Nội Văn Học
Làm sao để che miệng thế gian? Và nếu thế
thì sẽ suốt đời mang tai mắc tiếng là
ăn theo ăn bám; thậm chí là mạo hóa như hàng giả, hàng
dởm hay hàng nhái “chính hiệu con nai nằm”của người
ta. Xin thôi! Sáng tác được tuồng tích,viết văn làm thơ
được đã là khó. Nhưng biết tự đặt tên cho “sản
phẩm ra lò“ sao cho ăn khách mới là tài giỏi. Nội dung
đôi khi chỉ là phụ. Bao lò quảng cáo tiếp thị mới là
chính Ai “đi trước” và có sáng kiến “hợp thời trang
nhạc tuyển” là có mâm cao cỗ đầy. Phương ngôn chả
bảo “Trâu chậm uống nước đục” đấy sao?
Vả lại, kẻ ăn theo ăn bám hẳn nhiên không tin ở
tài mình hoặc giả là lọai có chân tài rất tự tin nên
muốn vượt mặt tất cả đàn anh, tiền bối, cổ nhân.
Thí dụ cụ thể như Đọan Trường Tân Thanh của cụ Nguyễn
Du. Chưa đến “tam bách niên hậu” mà Đọan Trường Vô
Thanh đã vượt độ dài mười mấy câu. Rồi sau năm 1975
lại có Đọan Trường Nhất Thanh. Không biết Nhất Thanh
vượt Vô Thanh mấy chục câu hay mấy trăm câu? (vì không
có kiên nhẫn đếm từng dòng)
Ai cũng bái phục sự dài hơi và nhất là sóng
sau hơn sóng trước. Đúng là “con hơn cha là nhà có phúc”.
Thử
lần lượt xếp hàng ngang:
- Đọan
Trường Tân Thanh
- Đọan
Trường Vô Thanh
- Đọan
Trường Nhất Thanh
Con người ta có ai tự nhìn thấy gáy mình đâu.
Họa chăng nhìn thấy thực tế ảo qua gương phản chiếu
mỗi lần ngồi trên ghế hớt tóc cạo râu hoặc uống se
lông mày lông mặt. Riêng tôi, từ 5 năm nay chỉ tự sờ
được gáy mình mà không được nhìn thấy qua hai tấm gương
đối xứng vì sợ lây nhiễm Si-đa qua dao kéo và nhất là
đỡ tốn gần chục ngàn cho người ta sờ gáy. Mà 5.000
đã là một ký gạo ngon của vợ tôi rồi.
Sự nhất cử lưỡng tiện của tôi về cái
râu, cái tóc là ù lì thiếu văn minh tiến bộ, là vô ơn
đối với đức Tây Hồ Phan Chu Trinh đã mất công xiển
dương Âu hóa từ hồi đầu thế kỷ; thêm nữa có Tự
Lực Văn Đòan hưởng ứng quảng bá bằng cả Mười Điều
Tâm Niệm: “Hòan tòan theo mới. Dứt khoát theo mới không
chút do dự.”
Tôi giữ thói nhà quê, theo đức Sào Nam Phan Bội
Châu ở khỏan búi tó. Vả lại sau đức Phan Sào Nam còn
có cả cụ Nguyễn Văn Tố đấy. Chỉ có người kính phục,c
hả ai dám coi thường khi cụ chữa văn viết, sửa văn nói
cho nhiều học giả, giáo sư Tây trắng ở trường Viễn
Đông Bác Cổ (Hà Nội)
Tôi không húi đầu nhưng tự cạo râu và để
ria vì biết rằng mình chẳng có tội lỗi gì
với trời đất. Chỉ không hớt tóc với hai lý do trên.
Miễn rằng vợ tôi đã không chê mà “thị” còn gội
dùm đầu, búi hộ tóc hằng ngày; con tôi không mắc cỡ
với bạn bè nó khi tôi ra đường là tôi yên chí lớn.
Tôi có nhố nhăng, nhăng nhố không? Chả biết! Vì tôi có
tự nhìn thấy gáy mình đâu. Mà búi tóc lại ở phần đầu
gọi là gáy.
Tôi không có can đảm “ngứa xương” như
AQ để chọc ghẹo Vương Xồm để được “gãi” cho mềm
xương bởi tôi đã có lời cảnh báo của Thạch Ngữ, bạn
tôi,qua một bức thư. Ông bảo:
“Văn nghệ văn gừng là nơi gió
tanh mưa máu, chớ bon chen vào.
Thị trường du hí ấy là nơi chốn riêng một lọai người
có thế gia”.Tôi không mấy “nhất trí” với Thạch
Ngữ, nhưng lại rất thấm câu nói của ngừơi Lý Đại
trong một bữa cơm tiện đũa tiện bát tại nhà ông: “Hễ
còn sống, còn phải ở, phải
ăn phải mặc…còn bị ganh ghét bị
đánh đập sỉ vả. Bao giờ
hai năm mươi, bè bạn sơ sơ,
anh em qua qúyt cũng sẽ nói lời thân thương tiếc nhớ,
thậm chí khuếch đại cả những "kỳ
tích" vốn không có và cũng chẳng bao giờ
có để viết bài Tưởng nhớ
đưa đặng báo bắt tí bạc lẻ
xài chơi, vừa được tiếng vừa
được miếng. Thật lưỡng lợi!”.
♡♡♡
Thế là hết tháng Hai. Thế là chỉ còn 10 tháng
phù du nữa lại sang năm Con Rắn. Rồng chỉ có và chỉ
còn trong huyền thọai. Còn rắn là cụ thể, là hiện thực.
Rắn có thứ kịch độc, có thứ hiền lành. Nhưng cứ nói
đến rắn thì ai cũng khiếp, trừ các thầy rắn, trừ lúc
rắn đã được băm vằm ra chiên xào nấu nướng rồi.
Tác giả Hương Rừng Cà Mau là ông Sơn Nam có nói đến
cây Huê Xà của các bậc sư tổ bồ đề nghành rắn
xứ Nam Kỳ lục tỉnh ở thời mới khai phá, dân từ xứ
Quảng vào khai cơ kiến nghiệp. Những mong có cây Huê Xà
thật chứ chẳng phải ông Sơn Nam hư cấu phịa ra chơi
cho có chuyện để viết truyện.
Tháng Giêng là tháng ăn chơi.Tháng Hai cờ bịch
vốn dĩ khôn nên, vì:
Khôn
nghề cờ bạc là
khôn dại
Dại
chốn văn chương ấy dại khôn
Tôi dại hay khôn? Chắc là không khôn rồi. Cái ngữ tôi
mà dám xách mé chòi mòi đến văn chương thì còn ra cái
thống chế gì? Tuy có một chút tự hào là “đồng bào”,
là cùng họ Hồng Bàng của Chí Phèo nhưng tôi vẫn thấy
quê quê làm sao ấy. Vì Chí Phèo là người có đức độ
bầy hầy giống như ngài đạo chích, có can đảm chẳng
thua gì các đại vương Lương Sơn Bạc. Khi thắng thế,
Chí Phèo hùng hùng hổ hổ phá nhà cướp vật cho Trái Chủ.
Khổ Chủ có kêu van, Chí Phèo cũng điếc đặc không nghe.
Lúc thua cơ, Chí Phèo biết dụng mưu làm khổ nhục kế
như đập đầu vào đá,lấy mảnh sành sắc cạnh cào vào
mặt cho máu chảy đỏ lòm để nằm vạ. Chí Phèo sanh ra
đời gặp được giờ tốt cũng vương tướng như Tề vương
Hàn Tín chứ chẳng chơi. Còn AQ ,chỉ hăng tiết vịt một
lúc, nóng máu gà một hơi rồi nguội, rồi xìu. Nhiều lần
AQ van lơn đối thủ, nhiều lần tự xỉ vả mình là giun
là dế để được tha mạng. Thậm chí AQ viện cả Thánh
cả Hiền để ca cẩm cầu xin:
“Quân tử động khẩu bất
động thủ”. Ông Lỗ Tấn bảo đó là dân tộc tính,
là thắng lợi tinh thần của người Tàu AQ. Ai không tin
cứ đọc lại AQ Chính Truyện. Lại không tin vào sự so
sánh Ta và Tàu của tôi thì bỏ công bỏ sức đọc lại
Chí Phèo, ông Nam Cao không có đặt để là Chính Truyện
hay Ngọai Truyện…thì rõ. Cái tuyệt vời của Chí Phèo
là thích thì chơi xả láng, dù u đầu sứt trán vẫn chơi.
Chí Phèo chẳng hề tham gia cách mạng để vào cả chùa
mà “cách”, không hề đánh sư đụng sãi, véo má tiểu
ni cô. Thế mà Chí Phèo cũng bị các giáo sư học giả phê
là “lưu manh hóa” khi các vị ấy sọan sách giáo khoa
giảng dạy ở các bậc học.
Đức Liệp Hộ Hồng Sơn dạy chẳng sai:
Cho hay muôn sự tại Trời
Trời kia đã bắt làm người có nhân
Bắt phong trần phải phong trần
Cho thanh cao mới được phần thanh cao
Truyện dù là các tiểu gia trung gia hay đại gia
văn sĩ viết cũng đều là phịa. Chữ nghĩa văn
vẻ gọi là hưu cấu các tình tiết cho hợp cảnh người.
Ai cũng thấy có một tí “mình” ở trong truyện nhưng
lại chẳng phải “ta”. Ông Lỗ Tấn thánh thật!
Tháng Hai cứ tưởng buồn. Hóa ra đọc Lỗ Tấn thấy
vui đáo để!
Trời kia đã bắt làm người có nhân
Bắt phong trần phải phong trần
Cho thanh cao mới được phần thanh cao
