Năm nọ, Thái Tử đã lên bảy tuổi. Nhân dịp lễ hạ-điền, Nhà Vua đi dự lễ, có dẫn Thái Tử đi theo để xem lễ hội cho vui. Lúc ấy, Ngài thấy đất mới cày lên, thì có sâu bọ trùn dế bò ra, rồi có nhiều giống chim bay đến, giành ăn, cấu xé lẫn nhau, thật là đáng thương tâm. Ngài mới suy nghiệm ra rằng, đời sống là trường đấu tranh mạnh được yếu thua, gian nan không siết. Con trâu đi cày ruộng cực khổ trăm bề, mà còn phải chịu đòn roi đau đớn. Thái Tử không vui. Ngài động lòng thương xót cho chúng sanh đa mang nhiều nghiệp chướng.
Đến mùa lúa chín vàng đầy đồng, hương thơm ngào ngạt, Nhà Vua lại đưa Thái Tử đi thăm đồng, để cố ý phô trương sự phì nhiêu, giàu sang của đất nước, mà cám dỗ Thái Tử. Nhà Vua mới bảo Thái Tử rằng:
- Này con yêu quý, đây là cánh đồng ruộng mênh mông, phì nhiêu đem huê lợi cho quê hương ta rất nhiều, và còn nhiều cánh đồng như vậy nữa. Tất cả đều là của con.
Thái Tử nghe nói như vậy mà lòng vẫn không vui, vì Ngài nghĩ rằng: “Cái bên ngoài hào nhoáng che đậy biết bao nhiêu là mồ hôi nước mắt của dân chúng, bao nhiêu là oan trái cho sanh linh, nên Thái Tử có vẻ không vui.
Nhà Vua để ý thấy vậy, cũng lấy làm lo lắng.
Đến năm Thái Tử lên mười tuổi, Nhà vua cho rước một vị Thiện Tri Thức, văn võ song toàn, về kinh đô để làm Quốc Sư dạy học cho Thái Tử.
Thái Tử vốn thông minh đĩnh ngộ, nên ông thầy dạy tới đâu, thì học trò hiểu biết tới đó. Chẳng bao lâu, Thái Tử đã tiếp thu được tất cả sở năng kiến thức của ông thầy, nên vị Sư Phụ này đành phải trình tấu lên Đức Vua rằng:
- Muôn tâu Thánh Thượng, hạ thần đã truyền thụ cho Thái Tử tất cả sở năng, văn võ thao lược của hạ thần. Bây giờ thì hạ thần không còn điều chi để giảng dạy thêm cho Thái Tử nữa, vì Ngài đã tinh thông kinh quyền, khó có ai sánh nổi.
Đức Vua lấy làm đẹp dạ.
Vào một mùa xuân ấm áp, cây cối đơm hoa, kết trái đẹp đẻ. Chim trời bay lượn trông thật là vui mắt…
Đang lúc ấy Thái Tử ngắm cảnh ở huê viên, bỗng dưng có một con phượng bị trúng tên, rơi xuống trước mặt Ngài. Thái Tử trông thấy cánh phượng bị ghim tên, máu chảy ròng ròng. Ngài lấy làm thương cảm, vội ôm con phượng vào lòng, để nhổ mũi tên ra, và sai người đi hái lá thuốc đến đắp vào vết thương của chim để cầm máu. Trong lúc nhổ mũi tên ra, vì bất cẩn nên mũi tên chạm vào tay, Thái Tử cảm thấy đau đớn. Ngài mới nghĩ ra rằng: “Chỉ mới chạm phải chừng này, mà ta còn thấy đau đớn thay! Huống chi mũi tên cắm phập vào xương thịt thì còn phải đau đớn biết là dường nào”. Ngài bèn ôm con phượng vào lòng mà vuốt ve an ủi.
Trong khi ấy, có một quan hầu lạ của một Hoàng Tử tên Dedatda ở nước láng giềng đi săn ngang qua, vào thưa với Thái Tử Sĩ Đạt Ta rằng: “Vừa rồi, chủ tôi có bắn trúng một con phượng rơi vào huê viên này. Cầu mong Thái Tử cho tôi xin lại con phượng.”
Thái Tử đáp lời:
- Không thể được. Nếu con phượng ấy đã chết, thì ta trao lại cho ngươi. Nhưng may, con phượng vẫn còn sống. Nó cần đến sự bảo dưỡng của ta.
Ngay lúc đó, có hoàng tử Dedatda đến bảo:
- Chim trời cá nước, thì sống chết không cần nói. Nó chỉ thuộc quyền sở hữu của người bắn trúng thôi. Vậy xin Sĩ Đạt Ta hãy trao trả lại con phượng cho ta.
Thái Tử Sĩ Đạt Ta ôm chặt con phượng vào lòng, mà nghiêm trang trả lời rằng:
- Ta đã bảo, là ta không thể trao trả con phượng này cho ai cả, vì đây là con thú bị thương mà ta bắt được. Nó cần có một tấm lòng tốt để cứu chữa cho nó. Chừng nào nó chết thì ta sẽ trả cho ngươi. Ngươi hãy hoan hỷ cho. Hiện giờ đây, là bài học mà ta dạy cho chúng sanh phải có lòng từ bi, thương xót lẫn nhau. Ta đang dạy cho người đời bớt u mê, mà không làm điều tội lỗi, đau khổ nữa. Ngươi hãy bằng lòng cho ta giữ lại con phượng này vậy.
Nhưng mà hoàng tử Dedatda không bằng lòng, và đi kiện sự việc. Đức Vua cho vời các quan thẩm phán ra tòa xét xử.
Vì Dedatda cũng là một hoàng tử, nên không có quan tòa nào xử được. Trong lúc còn đang luận án, thì có một vị Đạo Sĩ xin vào giải quyết vấn đề. Vị Đạo Sĩ dạy rằng: “Ta là Thiên Sứ, Trời sai xuống để tiếp tục định án. Chúng ta nên biết rằng, sinh mệnh của muôn loài đều rất quý, nên không ai có quyền gì để cướp lấy đi. Do đó, người nào đã cứu sống chúng sinh, thì làm chủ sinh vật mà mình đã cứu được. Người nào cứu được sinh vật thì được thưởng. Còn người nào sát hại sinh vật thì bị trừng phạt”.
Các vị thẩm phán nghe xong lời nói ấy cho là có lý, nên dành lẽ phải cho thái tử Sĩ Đạt Ta. Còn vị Đạo Sĩ đi ra ngoài một đỗi thì biến mất. Dân chúng, ai nấy đều hoan nghênh vị Thiên Tướng anh minh đến xử kiện hợp tình, hợp lý. Còn hoàng tử Dedatda thì tỏ ra oán ghét Thái Tử Sĩ Đạt Ta, mà không biết làm sao.
Về phần Thái Tử Sĩ Đạt Ta, thì không quan tâm đến điều ân oán ấy. Ngài chỉ lo chữa trị vết thương cho con phượng mau lành mạnh mà thôi.
Chẳng bao lâu, vết thương nơi cánh của con phượng lành lặn như xưa. Thái Tử mới ôm con phượng ra giữa khoảng trời trống mà nói với nó rằng:
- Này phượng, hôm nay ngươi đã lành mạnh rồi, ta trả lại tự do cho người về vùng trời rộng mà gặp lại gia đình. Ngươi đừng có khá trở lại lại đây nữa mà làm gì, ắt mang tai họa đó, vì loài người độc ác lắm. Nghe chưa, nghe chưa.
Nói xong, Thái Tử thả con phượng cho nó bay đi, với nụ cười sung sướng.
Con phượng chập chững bay ba vòng trên bầu trời, rồi hạ cánh, đáp trên vai Thái Tử mà kêu lên ba tiếng cám ơn, rồi nó vỗ cánh bay đi, về phương trời vô định. Thái Tử trông theo rất đỗi vui lòng. -./.
